Ahîlik kurumunun birinci safhasında yönetim tamamen mânevî otoriteye dayanır. Yönetim hiyerarşisini oluşturan kurallara teşkilatın içinde yer alan her fert mutlak olarak uyar. Kurallara uymayan teşkilattan ihraç edilir. Bu safhada yönetim zaviyelerde gerçekleştirilen faaliyetlerle ilgili olduğu için, kurumda yönetimle ilgili üç terim ve üç kademe sözkonusudur:
- Fetâ (yiğit)
- Ahî
- Şeyh

Yukarıda açıkladığı gibi Burgazi Fütüvetnâmesi'nde bu yönetim tarzının tamamen mânevî bir otoriteye dayalı olduğu belirtilir. Ahîlik kurumuna yeni girenler yönetimde söz sahibi değillerdir. Fetâlar zaviyede kural koyucu olmayıp kurallara mutlak olarak uyma durumundadırlar. Bunlar, Ahîliğin şartlarını kazandıkları takdirde söz sahibi olabilirler. Ahînin şartlarını kazananlar Ahî olabilirler ve kurumunun yönetiminde söz sahibi olmaya başlarlar. Esasında kurumda yönetim basamaklarına geçiş, yetkinlik ve vazifeye bağlılıkla, yani şeyhe teslimiyetle mümkün olur.

Ahîlikte yükselme yani yönetime gelme, olgunluğa erme ile mümkündür. Fetâ, Ahî ve Şeyh üçlüsü arasında geçiş, olgunluğa ermekle olur. Yönetim basamaklarını işgal edenler arasında mânevî farktan başka fark yoktur.

Zaviyeler döneminde Ahîlik yönetiminde yükselişin mânevîyata dayandığını Burgazi şöyle açıklar:

"Yiğit ve Ahî ve Şeyh bu üçü birdir. Yiğitlik heves etmektir, Ahîlik başlamaktır ve Şeyh tamam olmaktır. Yiğit-sakal gelmektir, Ahî sakala ak düşmektir, Şeyhlik tamam pir olmaktır... Yiğitlik yola girmeye niyet kılmakdır, Ahîlik yola girip gitmektir ve Şeyhlik menzile girmektir(1)."

Zaviyelerdeki yönetim tarzından; her kademede bulunan kişinin, bir alt basamaktakine yetiştirip üst basamağa ulaştırmasının hedef olarak seçildiği ve bunun, ananın evladını yönetip yetiştirmesi biçiminde gerçekleştiği görülür.

İbn Batuta, seyahatnâmesinde zaviyeleri anlatırken, zaviyelerde Ahî ve Fetânın bulunduğundan sözeder(2). Bütün bunlar göstermektedir ki Ahîlikte, yönetim zaviyeler döneminde, Fetâ, Ahî ve Şeyh üçlüsüne dayanır.

Ahîlik yönetiminde Şeyh zaviyelerin piri ve başkanı durumundadır. Şeyh, zaviyeler arasında yönetim birliğini sağlayan en üst yönetici durumundadır. Ahî ise Şeyhin zaviyedeki temsilcisidir. Ahî üstün vasıfları ile yükselen ve Şeyhe vekil olan Fetâ reisidir. Ahî, zaviyeyi Ahîlik kuralları doğrultusunda yönetir. Fetâlar arasında görev dağılımını yapar ve Şeyhten aldığı emirleri kendilerine uygular. Fetâlar ise Ahîliğe yeni girmiş ve yönetilen durumunda olan kitledir. Bunlar aldıkları emirler doğrultusunda yaşarlar.

DİPNOTLAR
1. Burgazi, a.g.e., 1954, s. 113.
2. İbn Batuta, a.g.e., 1971, s. 8.