Ahîlik
kurumundaki eğitiminin asıl amaçlarından biri
"ferdi sosyalleştirerek şahsiyet haline
getirmek ve üstün insan kılmak"tır. Bireyin
sosyalleşmesi için gerekli kabul edilen ve "görgü
kuralları" olarak ifade edilen bütün kuralların
Ahî zaviyelerinde, Ahî örgütü üyelerine kazandırılmaya
çalışılmıştır. Bu kuralların bireye benimsetilmesi
için cumartesi akşamları zaviyelerde dersler
verilmiş(1) ve uygulanması mümkün olanlar uygulanmıştır.
Fütüvvetin ancak bu kurallarla tamam olabileceği
beyan edilmiş ve "nefs terbiyesi ders terbiyesinden
hayırlıdır" hadisi esas alınarak kurallar
benimsetilmeye çalışılır(2). Ferdin tavır ve
davranışları haline getirilmek istenen görgü
kuralları şu şekilde sıralanabilir:
1.
Yemekte edepler 12 tanedir:
-
Sağ dizin yukarıya dikilmesi,
- Sol ayağın aşağıda durması,
- Lokmanın çiğnenmesi,
- Lokmanın küçük olması,
- Yemeği dökmemesi,
- Ağzında lokma varken konuşmaması,
- Başkasının lokmasını gözetmeme,
- Ekmeği ısırıp bırakmama,
- Ekmeği yemeğin suyuna batırmamak,
- Sümkürmemek,
- Ağzını şapırdatmamak,
- Yemekten sonra ellerini yıkamak ve silmek.
2.
Su içmekle ilgili edepler 3 tanedir:
-
Bardağı (tası) iki eli ile tutmak,
- Dinlene dinlene içmek ve bitirmek,
- Dökmemek.
3.
Söz söylemekteki edepler 4 tanedir:
-
Sert konuşmamak (ağızdan bir şey sıçramaması
için)
- Konuşurken sağa sola bakmamak,
- Sen, ben değil de siz, biz olarak hitap
etmek,
- El kol hareketleri ile bir şeyi ifade etmemek.
4.
Elbise giymekte dört edep vardır:
-
Sağdan başlamak,
- Sarığı oturarak sarmak,
- Yürüyerek birşey giymemek, dururken giymek.
5.
Evden çıkmaktaki edepler:
-
Çıkarken sol ayakla çıkmak,
- Neşeli çıkmak,
- Endişeli çıkmamak,
- Çıkarken yukarıya bakmamak.
6.
Yürümekteki edepler:
-
Sert yürümemek,
- Çukurlara basmamak,
- Yanlara bakarak yürüme (dikkatli olma),
- Taştan taşa seğirtme,
- Yol ortasında yürümemek,
- Kimsenin ardınca bakmamak,
- Büyüğünün önünde yürümemek,
- Birisiyle giderken bir işle meşgul olup,
onu bekletmemek.
7.
Mahallede:
-
İşi olmadıkça mahallede gezmemek,
- Karşıdan gelene yakın olma,
- Açık kapı ve pencerelerden bakmamak,
- Çocuklara uymamak,
8.
Pazarda:
-
Omuzunu kimseye vurmamak,
- Uzaktakileri çağırmamak,
- Kahkaha ile gülmemek,
- Tükürmemek,
- Sümkürmemek,
- Bir şey yememek ve içmemek.
9.
Alış-verişte:
-
Yumuşak söylemek,
- Az almak,
- Aldığı şeyi geri vermemek.
10.
Eve bir şey getirmede:
-
Elbisesini taşıma vasıtası yapmama,
- Açıktan getirmeme,
- Eve varır varmaz yememe.
11.
Eve girerken:
-
Haber verme,
- Sağ ayakla girmek,
- Selam vermek,
- Çevreye bakmamak,
- Besmele ile eve girmek.
12.
Oturmaktaki edepler:
-
Sağ dizi dikmek ve sol ayağın yerde olması,
- Kendi yerini bilmek,
- Ayağı örtmek,
- Ev sahibi konuşmadan konuşmamak.
13.
Misafirlikte:
-
Çağırmaya gelenin önünde yürümemek,
- Yiyecek ne var diye sormamak,
- Yemekten sonra çok oturmamak.
14.
Hasta Ziyareti:
-
İkindiden sonra gitmek,
- Güler yüzlü olmak,
- Hastanın sağ yanına oturmak,
- Çok oturmamak,
- Fatiha okumak.
Aslında
görgü kuralları 700'den fazla olarak tek tek
sayılmış ve ahîye öğretilmeğe çalışılmıştır.
Ahîlik eğitimi, ferdin bütün gün (24 saat)
yapacağı işleri ve yerine getirmesi gereken
davranışları kapsamayı hedeflemiştir. Böylece
birey, düzenli bir eğitimle, yaratılış amacına
uygun uygun şekilde hareket eden olgun bir
kişiliğe kavuşturulmuş olacaktır.